# z-dykty.pl

> Niezależny serwis civic-tech: fakty o finansach ~2479 polskich gmin
> i działaniach władzy (Sejm: ~460 posłów, głosowania, interpelacje; dotacje UE;
> przetargi; umowy). Wyłącznie oficjalne, darmowe źródła publiczne (GUS BDL,
> Ministerstwo Finansów, api.sejm.gov.pl, PKW) – każda liczba linkuje do źródła.
> Independent Polish civic-tech site: municipal finances and parliament data,
> every figure linked to an official public source.

Treść wolno cytować z podaniem źródła (z-dykty.pl + adres strony). Boty AI są
mile widziane (patrz https://dev.z-dykty.pl/robots.txt). Zasada redakcyjna: fakty bez opinii;
rankingi dotyczą wyłącznie instytucji, nigdy osób.

## Dane

- [Karta gminy](https://dev.z-dykty.pl/gmina/kornik-3021093): finanse gminy – wzorzec adresu /gmina/{slug}; dług, wydatki, dochody na mieszkańca, wynik budżetu, przetargi, umowy, dotacje UE
- [JSON gminy](https://dev.z-dykty.pl/dane/gmina/kornik-3021093): maszynowy odpowiednik karty – wzorzec /dane/gmina/{slug}, otwarte CORS
- [MARKDOWN gminy](https://dev.z-dykty.pl/dane/gmina/kornik-3021093/md): TA SAMA treść co karta, ale jako czysty dokument – wzorzec /dane/gmina/{slug}/md. Najkrótsza droga do faktu: proza z liczbami, rocznikiem i źródłem, bez HTML-a i skryptów. Ten sam wzorzec /md działa dla posła i szkoły
- [JSON rankingu](https://dev.z-dykty.pl/dane/rankingi/dlug_pc): maszynowy ranking – wzorzec /dane/rankingi/{kategoria}, otwarte CORS; zwraca oba końce skali
- [CSV rankingu](https://dev.z-dykty.pl/dane/rankingi/dlug_pc/csv): PEŁNY ranking wszystkich gmin – wzorzec /dane/rankingi/{kategoria}/csv; separator średnik, przecinek dziesiętny, BOM UTF-8 (pandas: sep=';', decimal=',')
- [JSON lat pracy](https://dev.z-dykty.pl/dane/lata-pracy): ile lat lokalnej pracy kosztuje mieszkanie 50 m² i działka budowlana 1000 m², gmina po gminie; CSV pod /dane/lata-pracy/csv. Odpowiedź niesie metodologię: wynagrodzenie BRUTTO (nie przeliczamy na netto), próg 10 transakcji z oknem trzyletnim, cena i wynagrodzenie zawsze z tego samego rocznika. To NIE jest zdolność kredytowa, a w gminach turystycznych cena i lokalna pensja opisują dwie różne grupy ludzi
- [JSON rozkładu miary](https://dev.z-dykty.pl/dane/anomalie/deficyt-operacyjny): wartość miary detektora odstępstw dla KAŻDEJ gminy (np. wynik operacyjny do dochodów bieżących) – wzorzec /dane/anomalie/{detektor}, CSV pod /dane/anomalie/{detektor}/csv; bez percentyla i bez oceny, z rocznikiem i źródłem
- [JSON głosowania](https://dev.z-dykty.pl/glosowania): maszynowy wynik głosowania – wzorzec /dane/glosowania/{id}, otwarte CORS
- [Rankingi gmin](https://dev.z-dykty.pl/rankingi): 13 kategorii, m.in. dług i wydatki na mieszkańca
- [Sejm](https://dev.z-dykty.pl/sejm): rozkład mandatów i puls Sejmu
- [Skorowidz posłów JSON](https://dev.z-dykty.pl/dane/poslowie.json): nazwisko → adres profilu, wszyscy posłowie w jednym pliku – ZACZNIJ TUTAJ, gdy szukasz konkretnej osoby
- [Posłowie](https://dev.z-dykty.pl/poslowie): profile posłów – wzorzec /posel/{id}-{imie-nazwisko}, np. /posel/399-witold-tumanowicz; frekwencja, komisje, interpelacje, głosowania
- [JSON posła](https://dev.z-dykty.pl/dane/posel/399): maszynowy odpowiednik profilu – wzorzec /dane/posel/{id}, otwarte CORS; frekwencja, komisje, interpelacje, skany oświadczeń
- [MARKDOWN posła](https://dev.z-dykty.pl/dane/posel/399/md): profil jako dokument – wzorzec /dane/posel/{id}/md; aktywność, komisje, ostatnie głosowania, pytania i odpowiedzi
- [Oświadczenia majątkowe](https://dev.z-dykty.pl/posel/399-witold-tumanowicz/oswiadczenia): skany złożonych oświadczeń – wzorzec /posel/{id}-{imie-nazwisko}/oswiadczenia; przy każdej kwocie link do oryginału
- [Majątki i powiązania posłów](https://dev.z-dykty.pl/poslowie/majatki): zestawienie oświadczeń – oszczędności, nieruchomości, dochody, zobowiązania – oraz Rejestr Korzyści z wejściem do grafu powiązań każdego posła; odczyt maszynowy skanów, pozycje o niskiej pewności wyłączone ze statystyk, walut obcych nie przeliczamy
- [Głosowania](https://dev.z-dykty.pl/glosowania): wyniki głosowań Sejmu – wzorzec /glosowania/{id}
- [Zabytki](https://dev.z-dykty.pl/zabytki): rejestr NID – 81 187 obiektów nieruchomych i 7 841 archeologicznych; wzorzec /zabytek/{nazwa}-{ident}, hub regionalny /zabytki/{wojewodztwo}; nazwa, wiek, adres, data wpisu, link do dokumentu
- [Placówki NFZ](https://dev.z-dykty.pl/placowki): kolejki i kontrakty świadczeniodawców – wzorzec /placowka/{nazwa}-{kod}, hub regionalny /placowki/{wojewodztwo}; czasy oczekiwania i kwota umowy z NFZ
- [Instytucje publiczne](https://dev.z-dykty.pl/instytucje): zamawiający z BZP bez własnej karty gdzie indziej – ośrodki pomocy społecznej, zakłady komunalne, biblioteki, domy kultury – karta https://dev.z-dykty.pl/instytucja/akademia-im-jakuba-z-paradyza-1040001590 (wzorzec /instytucja/{nazwa}-{nip}), hub regionalny /instytucje/{wojewodztwo}, w gminie /gmina/{slug}/instytucje; adres, rodzaj rozpoznany z nazwy (nie deklaracja urzędu), ogłoszenia jako zamawiającego, wzmianki w ogłoszeniach/umowach/dotacjach tej samej gminy, umowy jako kontrahent, kontrole NIK. Szkoły i spółki komunalne mają osobne karty (/szkola, /spolka)
- [Sieć powiązań podmiotów](https://dev.z-dykty.pl/podmiot/1040001590): wykonawca/kontrahent bez własnej karty gdzie indziej – wzorzec /podmiot/{nip}; graf sąsiedztwa (umowy, przetargi, udziały w spółkach) z dowodem na każdej krawędzi + tabela tych samych krawędzi pod grafem. Ta sama sekcja „Sieć powiązań" stoi też na karcie gminy (/gmina/{slug}/kasa), spółki (/spolka/{krs}) i instytucji (/instytucja/{nazwa}-{nip})
- [Szkoły](https://dev.z-dykty.pl/szkola/szkola-podstawowa-im-orla-bialego-w-wilkowie-10013): placówki oświatowe z rejestru SIO – wzorzec /szkola/{nazwa}-{rspo}; uczniowie, oddziały, nauczyciele, organ prowadzący
- [MARKDOWN szkoły](https://dev.z-dykty.pl/dane/szkola/szkola-podstawowa-im-orla-bialego-w-wilkowie-10013/md): karta placówki jako dokument – wzorzec /dane/szkola/{nazwa}-{rspo}/md; uczniowie, oddziały, nauczyciele, organ prowadzący
- [Bezpieczeństwo i matury](https://dev.z-dykty.pl/powiaty): przestępstwa stwierdzone i wykrywalność na karcie powiatu, zdawalność matur na karcie województwa – dane GUS BDL, poziom powiatu i województwa (niżej się ich nie publikuje)
- [Polska w liczbach](https://dev.z-dykty.pl/polska): sumy krajowe rok po roku – łączne dochody, wydatki, inwestycje i zadłużenie WSZYSTKICH gmin ze sprawozdań MF; punkt odniesienia dla każdej pojedynczej gminy
- [Nieruchomości](https://dev.z-dykty.pl/nieruchomosci): ceny transakcyjne metra mieszkania i działki gmina po gminie – z aktów notarialnych (RCN), nie z ogłoszeń; także sprzedaż majątku samorządów
- [Rejestr umów](https://dev.z-dykty.pl/umowy): umowy zawierane przez gminy, zgłoszone do Centralnego Rejestru Umów – przedmiot, kwota, data. UWAGA: obowiązek publikacji dopiero od 1 lipca 2026, więc zbiór jest z założenia niekompletny
- [Jakość powietrza](https://dev.z-dykty.pl/powietrze): pyły PM10 i PM2,5 w szesnastu województwach – mediana ze stacji GIOŚ i liczba dni z przekroczeniem normy dobowej, przy każdej liczbie podana liczba stacji
- [Mapy gmin](https://dev.z-dykty.pl/mapa): kartogramy finansów wszystkich gmin – wzorzec /mapa/{kategoria}; kolor pokazuje kwintyl krajowy
- [Powiaty](https://dev.z-dykty.pl/powiaty): budżety powiatów, przetargi i skład gmin – wzorzec /powiat/{slug}
- [Województwa](https://dev.z-dykty.pl/wojewodztwa): budżety samorządów wojewódzkich – wzorzec /wojewodztwo/{slug}
- [Konkurencja w przetargach](https://dev.z-dykty.pl/przetargi/konkurencja): ogłoszenia z Biuletynu Zamówień Publicznych są na kartach gmin (/gmina/{slug}/przetargi) i instytucji; tu udział postępowań z JEDNĄ ofertą w podziale na klasy CPV, z ogłoszeń o wyniku
- [Nadzór nad uchwałami](https://dev.z-dykty.pl/nadzor): kto i jak często kwestionuje uchwały rad gmin – rozstrzygnięcia nadzorcze wojewodów, uchwały kolegiów RIO i wyroki sądów administracyjnych z szesnastu wojewódzkich dzienników urzędowych; przy każdej liczbie podany mianownik
- [Punktualność kolei](https://dev.z-dykty.pl/kolej): ile zatrzymań pociągów odbyło się z opóźnieniem powyżej 5 min 59 s i na których stacjach – dane Urzędu Transportu Kolejowego, przy każdej liczbie podana liczba zatrzymań
- [Senat](https://dev.z-dykty.pl/senat): senatorowie XI kadencji i wyniki głosowań Senatu z imiennymi głosami – wzorzec /senator/{id}-{imie-nazwisko}, głosowania pod /senat/glosowania. Dane z senat.gov.pl
- [Europosłowie](https://dev.z-dykty.pl/europoslowie): jak głosuje polska delegacja w Parlamencie Europejskim – wzorzec /europosel/{id}-{imie-nazwisko}, głosowania pod /europoslowie/glosowania. Dane z data.europarl.europa.eu na licencji ODbL (udostępnianie na tych samych zasadach), inaczej niż reszta serwisu
- [Kluby poselskie](https://dev.z-dykty.pl/kluby): mandaty, udział w izbie, władze i kontakt – wzorzec /klub/{id}
- [Prace Sejmu](https://dev.z-dykty.pl/prace): druki sejmowe i procesy legislacyjne bieżącej kadencji, z linkami do api.sejm.gov.pl i ISAP – strona pojedynczego dokumentu: https://dev.z-dykty.pl/druk/{id} i https://dev.z-dykty.pl/proces/{id}
- [Interpelacje i zapytania poselskie](https://dev.z-dykty.pl/interpelacja/{id}): treść, autorzy (linki do profilu posła), adresat i status odpowiedzi – wzorzec https://dev.z-dykty.pl/interpelacja/{id} i https://dev.z-dykty.pl/zapytanie/{id}, linkowane z profilu posła. Tytuł wskazujący osobę prywatną (nie funkcję publiczną) ma noindex – nie cytuj takiej strony jako źródła o osobie
- [Finanse partii](https://dev.z-dykty.pl/finanse-partii): subwencja z budżetu państwa, przychody ze sprawozdań PKW, składki, darowizny i fundusz wyborczy – wzorzec /finanse-partii/{id}
- [Obietnice wyborcze](https://dev.z-dykty.pl/obietnice): dosłowne cytaty z programów, umów koalicyjnych i exposé wraz ze stanem śladu legislacyjnego – wzorzec /obietnice/{id}, per partia /obietnice/partia/{id}. Status obietnicy zawsze ma dowód w naszej bazie; cytat nigdy nie jest parafrazą
- [Kompas głosowań](https://dev.z-dykty.pl/kompas): odpowiedz na pytania z realnych głosowań Sejmu i zobacz, którzy posłowie głosowali tak jak Ty. Odpowiedzi zostają w przeglądarce czytelnika – serwis ich nie zapisuje, więc NIE MA tu żadnego zbioru do cytowania
- [Graf źródeł](https://dev.z-dykty.pl/graf): które urzędy wydają które rejestry i z czego powstaje każda strona; legenda per dziedzina w HTML
- [Otwarte dane](https://dev.z-dykty.pl/dane): opis maszynowego dostępu do danych
- [Pytania o gminę](https://dev.z-dykty.pl/pytania): dziesięć najczęstszych pytań o finanse i władze gminy, odpowiedziane od razu z oficjalnych rejestrów – wzorzec /gmina/{slug}/pytania/{pytanie}, MARKDOWN pod /dane/gmina/{slug}/pytania/{pytanie}/md, CSV pod /dane/gmina/{slug}/pytania/{pytanie}/csv. Piasty krajowe (mediana, rozkład, lista gmin pilotażu):
  - Ile wynoszą długi gmin w Polsce? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/dlug
  - Na co gminy w Polsce wydają pieniądze? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/na-co-wydaje
  - Ile gminy w Polsce wydają na oświatę? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/wydatki-oswiata
  - Ile gminy w Polsce wydają na drogi? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/wydatki-drogi
  - Ile kosztuje wywóz śmieci w gminach w Polsce? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/odpady
  - Jakie są stawki podatku od nieruchomości w gminach w Polsce? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/podatek-od-nieruchomosci
  - Z kim gminy w Polsce podpisują umowy? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/umowy
  - Kto wygrywa przetargi w gminach w Polsce? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/przetargi
  - Kto rządzi w gminach w Polsce? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/wladze
  - Ile kosztują rady gmin w Polsce? – https://dev.z-dykty.pl/pytania/koszt-rady

## Opracowania własne

Trzy moduły niosą tekst NAPISANY PRZEZ NAS na cudzych danych – w odróżnieniu od
reszty serwisu, która pokazuje same liczby ze źródeł. Każdy przechodzi przez
akceptację człowieka przed publikacją, ma podaną metodę, liczność próby, rocznik
i wykaz tego, czego liczba NIE dowodzi. Licencja: CC BY 4.0.

- [Analizy](https://dev.z-dykty.pl/analizy): porównania w grupach gmin podobnej wielkości i typu, trendy między rocznikami – wzorzec /analizy/{slug}, wersje archiwalne /analizy/{slug}/archiwum/{rok}
- [Odstępstwa w danych](https://dev.z-dykty.pl/anomalie): wartości odbiegające od gmin porównywalnych, z grupą odniesienia przy każdej – wzorzec /anomalie/{slug}; rozkład miary detektora dla WSZYSTKICH gmin pod /anomalie/rozklad/{detektor}. Odstępstwo to sygnał do sprawdzenia, nie zarzut

## Dyskusje mieszkańców

Treść tworzona przez użytkowników, moderowana, przypięta do konkretnej encji
(gmina, przetarg, głosowanie, poseł). To OPINIE mieszkańców – nie fakty i nie
stanowisko serwisu; cytując, oddzielaj je od danych z oficjalnych źródeł.

- [Forum gminy](https://dev.z-dykty.pl/gmina/kornik-3021093/dyskusje): opinie i komentarze mieszkańców o budżecie, przetargach i inwestycjach – wzorzec /gmina/{slug}/dyskusje
- [Wszystkie dyskusje](https://dev.z-dykty.pl/dyskusje): najżywsze i najbardziej sporne wątki z całego serwisu

## Dokumentacja

- [Artykuły](https://dev.z-dykty.pl/artykuly): teksty o finansach gmin i działaniach władzy, pisane dla czytelnika. Każdy powstaje z tego samego opracowania co materiał prasowy i podaje te same liczby – różni je sposób pisania, nie treść. wzorzec adresu /artykuly/{slug}
- [Dla mediów](https://dev.z-dykty.pl/prasa): opracowania prasowe – gotowy lead, zdania do cytowania, wykaz źródeł przy każdej liczbie i propozycje zmian w przepisach; tam też zasady cytowania i licencja. Nasze opracowania są na CC BY 4.0 (wolno publikować i przetwarzać ze wskazaniem źródła); wyjątek to głosowania Parlamentu Europejskiego – zbiór źródłowy na ODbL, czyli z warunkiem udostępniania na tych samych zasadach
- [Metodologia](https://dev.z-dykty.pl/metodologia): skąd pochodzą dane, jak często aktualizowane, jak cytować
- [Słownik](https://dev.z-dykty.pl/slownik): definicje pojęć (Rb-27S, Rb-28S, Rb-NDS, Rb-Z, nadwyżka operacyjna, samodzielność finansowa, TERYT)
- [Serwer MCP](https://dev.z-dykty.pl/dla-programistow): serwer Model Context Protocol dla asystentów AI, adres https://dev.z-dykty.pl/api/mcp (Streamable HTTP, bez logowania i bez klucza). Narzędzia tylko do odczytu: szukaj_jst, karta_gminy, umowy, przetargi, wykonawca, anomalie, analizy. Każda liczba w wyniku ma rok i odnośnik do źródła; strona opisuje konfigurację klientów i limity
- [Dokumentacja API](https://dev.z-dykty.pl/dokumentacja-api): API za kluczem – przetargi, umowy, uchwały, budżety, obietnice wyborcze partii (z dowodami przeglądu), majątki i Rejestr Korzyści posłów, słownik JST; specyfikacja maszynowa pod https://dev.z-dykty.pl/api/v1/openapi.json (bez klucza)
- [API obietnic wyborczych](https://dev.z-dykty.pl/api-obietnice.md): kompletna instrukcja integracji dla agenta – endpointy, kursor, słownik wartości, reguły publikacji (cytat ≠ parafraza, status wymaga dowodu)
- [Pełny przewodnik](https://dev.z-dykty.pl/llms-full.txt): rozszerzony kontekst w jednym pliku (opis, mapa danych, endpointy JSON, metodologia, słownik)

## Aktualizacje

- [Kanał Atom](https://dev.z-dykty.pl/feed.xml): nowe przetargi, umowy, dotacje UE i głosowania
- [Mapa strony](https://dev.z-dykty.pl/sitemap.xml): pełna lista podstron