Rok przed wyborami samorządowymi gminy inwestują najwięcej. W tym samym rytmie dostają pieniądze
Prawie połowa wydatków majątkowych z trzech ostatnich lat kadencji przypadła na rok przed elekcją. Ta sama liczba wychodzi po stronie dochodów majątkowych – i to ona zmienia sens pierwszej.
Dane za 2025
Wydatki majątkowe gminy – drogi, sieci, budynki – nie rozkładają się po kadencji równo. Ta analiza mierzy, ile z nich przypada na ostatni pełny rocznik przed wyborami samorządowymi, i zestawia to z tym, ile w tym samym roczniku przypadło dochodów majątkowych: dotacji inwestycyjnych, środków z programów, wpływów ze sprzedaży mienia. Oś nie jest kalendarzem, tylko miejscem w kadencji – dzięki temu pytanie da się zadać wszystkim gminom naraz.
Rok przed elekcją
↑ początek47,5%
Gdyby gmina rozkładała inwestycje po równo, na każdy z trzech ostatnich pełnych roczników kadencji przypadałaby jedna trzecia. Mediana wynosi 47,5%(za 2023)N=2477 wydatków majątkowych trzylecia w samym roku poprzedzającym elekcję. Powyżej rozkładu po równo znalazło się 2159 gmin(za 2023)N=2477 – czyli zdecydowana większość porównanych.
Ten sam kształt widać na udziale inwestycji w całym budżecie: rośnie przez kadencję, szczyt wypada w roku przed elekcją, a w roku wyborów i po nim jest niższy niż w szczycie i wyższy niż na starcie okna.
Oś to miejsce w kadencji, nie kalendarz: trzy roczniki przed elekcją, rok wyborów, rok po.
- 14,1202114,1%
- 17,7202217,7%
- 27,5202327,5%
- 25202425%
- 24,5202524,5%
Wartości w: %. Skala pionowa zaczyna się od zera i sięga wartości 27,5%.
Ta sama liczba po stronie wpływów
↑ początek48%
Tu analiza się rozstrzyga. Koncentracja dochodów majątkowych w tym samym roczniku wynosi 48%(za 2023)N=2477 – tyle samo, co po stronie wydatków. Mediana ilorazu obu koncentracji, liczonego osobno dla każdej gminy, wynosi 1×(za 2023)N=2477: pieniądz wyszedł w tym samym rytmie, w jakim wpłynął.
Rozjazd między jedną a drugą stroną zdarza się w obie strony i mniej więcej tak samo często. Wydatek wyprzedził wpływ o co najmniej próg w 455 gmin(za 2023)N=2477, wpływ wyprzedził wydatek w 430 gmin(za 2023)N=2477. Rozkład symetryczny wokół zera to obraz szumu, nie kierunku.
Długość paska w odniesieniu do 100% planu.
- wydatki majątkowe47,5%
- dochody majątkowe48%
Przebieg wyborów niczego tu nie różnicuje
↑ początek46,2%
Jeśli szczyt przedwyborczy byłby zabiegiem kampanijnym, powinien być silniejszy tam, gdzie o urząd trzeba było walczyć. Nie jest. Koncentracja w gminach, w których elekcja zeszła do drugiej tury, wynosi 46,2%(za 2023)N=747, w rozstrzygniętych w pierwszej turze 47,8%(za 2023)N=1317, a tam, gdzie zarejestrował się jeden kandydat – 48,7%(za 2023)N=411.
Długość paska w odniesieniu do 100% planu.
- jeden kandydat na wójta48,7%
- rozstrzygnięte w pierwszej turze47,8%
- druga tura46,2%
Dla porównania: między typami gmin te same wartości rozchodzą się szerzej niż między grupami konkurencyjności. W gminach wiejskich koncentracja wynosi 49,2%(za 2023)N=1451, w miejskich 42,5%(za 2023)N=302, w miejsko-wiejskich 45,6%(za 2023)N=724. Zjawisko jest więc związane z wielkością i strukturą budżetu, a nie z przebiegiem wyborów.
Długość paska w odniesieniu do 100% planu.
- gminy miejskie42,5%
- gminy wiejskie49,2%
- gminy miejsko-wiejskie45,6%
Czym gmina ten szczyt przeszła
↑ początek368 gmin
Nadwyżka operacyjna to różnica między bieżącymi dochodami a bieżącymi wydatkami – pieniądz, z którego gmina finansuje inwestycje własnym wkładem i obsługuje dług. W roku szczytu nie wykazało jej 368 gmin(za 2023)N=2477, w roku po wyborach 57 gminN=2479. To dwie liczby z tego samego sprawozdania, podane obok siebie; analiza nie twierdzi, że jedna wynika z drugiej.
Czego te liczby nie mówią
↑ początek- W oknie danych mieści się jedna elekcja samorządowa – kwiecień 2024 r. Oś fazy kadencji pokrywa się więc co do wiersza z osią lat i tych dwóch rzeczy nie da się tu rozdzielić. Szczyt roku przedwyborczego jest faktem; zdanie „gminy inwestują, bo idą wybory" byłoby wnioskiem, na który te dane nie dają dowodu.
- Rok wyborów nie wchodzi do okna koncentracji. Elekcja wypadła w kwietniu, więc wykonanie tego rocznika należy do dwóch różnych władz i nie opisuje decyzji żadnej z nich osobno.
- Analiza nie sięga po sekcje przychodów i rozchodów sprawozdania Rb-NDS, więc nie odpowiada na pytanie, ile z tego szczytu sfinansowano kredytem. Powód jest w danych: pozycja rozchodów bywa w bazie co do grosza równa wynikowi budżetu, czyli w części wierszy nie niesie tego, co obiecuje nazwa. Do czasu wyjaśnienia tego w imporcie każda liczba o spłacie długu byłaby zbudowana na polu, któremu nie ufamy.
- Podział gmin po przebiegu elekcji opisuje wynik wyborów, a nie osobę wójta. Nie wiemy z tych danych, czy urzędujący włodarz startował ponownie ani czy wygrał – protokoły PKW mamy dla jednej kadencji.
Jak to policzyliśmy
- Rocznik danych
- 2025
- Grupa porównawcza
- Wszystkie gminy z kompletem trzech roczników sprawozdań Rb-NDS przed elekcją (2021–2023). Porównanie jest WEWNĄTRZ jednej gminy – udział jednego rocznika w jej własnym trzyleciu – więc nie zależy od wielkości gminy i nie wymaga grupy porównawczej typ × widełki ludnościowe. Podziały na typy gmin i na przebieg elekcji służą wyłącznie sprawdzeniu, czy zjawisko jest wspólne.
- Metoda
- Dla każdej gminy liczymy udział ostatniego pełnego rocznika przed elekcją w sumie trzech takich roczników – osobno dla wydatków majątkowych (kod B2) i osobno dla dochodów majątkowych (kod A2). Przy rozkładzie po równo wyszłoby 33,3%. Podawane wartości to mediany tych udziałów oraz mediana ich ilorazu liczonego w obrębie jednej gminy (para, nie dwa niezależne rozkłady). Udział inwestycji w wydatkach ogółem (B2/B) podajemy dodatkowo dla pięciu faz kadencji: trzech roczników przed elekcją, roku wyborów i roku po. Tożsamości sprawozdania A = A1 + A2, B = B1 + B2, C = A − B i C1 = A1 − B1 sprawdzono na wszystkich 12 387 wierszach gmina × rocznik – domykają się bez wyjątku.
- Źródła
- Ministerstwo Finansów, sprawozdania Rb-NDS o nadwyżce i deficycie JST, wykonanie roczne 2021–2025 (tabela budzet_nds; kody A, A2, B, B2, C1); Państwowa Komisja Wyborcza, protokoły wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast 2024 – tura i liczba kandydatów (tabela wladze_jst); Rejestr elekcji: wybory samorządowe z 7 kwietnia 2024 r. (tabela elekcje)
- Wykluczone z obliczeń
- Rok wyborów (2024) nie wchodzi do okna koncentracji – elekcja wypadła 7 kwietnia, więc wykonanie tego rocznika dzieli się między dwie władze.; Gmina bez kompletu trzech roczników w oknie nie jest liczona; liczba takich gmin jest podana osobno jako gmin_bez_kompletu_okna.; Gmina, która przez całe trzylecie nie wykazała dodatnich wydatków majątkowych, nie ma koncentracji – nie wchodzi do mediany z wartością zero.; Okno z ujemnym składnikiem (korekta dochodów majątkowych w dół) nie daje udziału i nie wchodzi do porównania.; Sekcje przychodów (D) i rozchodów (E) sprawozdania nie są używane: w 6083 z 11 377 wierszy pozycja E jest co do grosza równa wynikowi budżetu ze znakiem przeciwnym, więc nie niesie rozchodów. Zgłoszone do wyjaśnienia w imporcie MF.; Gminy bez danych PKW o przebiegu elekcji nie trafiają do żadnej grupy konkurencyjności.
Szczegóły źródeł i sposobu liczenia: Metodologia.
Jak cytować
z-dykty.pl, „Rok przed wyborami samorządowymi gminy inwestują najwięcej. W tym samym rytmie dostają pieniądze", dane za 2025, https://dev.z-dykty.pl/analizy/cykl-wyborczy (dostęp: 2026-09-30). Licencja CC BY 4.0.
z-dykty.pl, „<a href="https://dev.z-dykty.pl/analizy/cykl-wyborczy">Rok przed wyborami samorządowymi gminy inwestują najwięcej. W tym samym rytmie dostają pieniądze</a>", dane za 2025 (dostęp: 2026-09-30), licencja <a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl">CC BY 4.0</a>.Licencja CC BY 4.0. Zasady dla mediów: jak cytować i czego nie ręczymy.
Sprawdź, jak wypada Twoja gmina – zobacz rankingi.