Czym gminy spłacają swój dług
Kwota zadłużenia gmin niemal nie drgnęła. Zmieniło się co innego – liczba gmin, które w ogóle mają z czego spłacać raty.
Dane za 2025
Zobowiązania wszystkich gmin sięgają 103 979 269 385 zł. Połowa gmin mieści się poniżej 1265 zł na mieszkańcaN=2479. Rok wcześniej ta sama mediana wynosiła 1293 zł na mieszkańca(za 2024)N=2477. Zadłużonych jest 2274 gminyN=2479; bez żadnych zobowiązań 205 gminN=2479.
Sam dług niewiele mówi
↑ początek7 gmin
O tym, czy zadłużenie jest problemem, decyduje nie jego wysokość, ale to, czy gminie zostaje cokolwiek z bieżących dochodów po opłaceniu bieżących wydatków. Ta różnica – nadwyżka operacyjna – jest jedynym pieniądzem, z którego da się spłacać raty bez zaciągania kolejnego długu ani sprzedawania majątku.
Gmina bez nadwyżki nie ma zerowej zdolności do spłaty. Ona nie ma jej wcale: różnica jest ujemna, więc każda rata musi pochodzić skądinąd.
Nadwyżka operacyjna to różnica między bieżącymi dochodami a bieżącymi wydatkami.
- 720217 gmin
- 70202270 gmin
- 3682023368 gmin
- 2002024200 gmin
- 57202557 gmin
Wartości w: gmin. Skala pionowa zaczyna się od zera i sięga wartości 368 gmin.
Liczba gmin w tym stanie zmieniała się z roku na rok o rząd wielkości. Najmniej było ich w 2021 roku: 7 gmin(za 2021)N=2477. Najwięcej dwa lata później: 368 gmin(za 2023)N=2477. W ostatnim roczniku 57 gminN=2479. Zadłużenie w tym czasie stało w miejscu.
Ile lat spłaty
↑ początek2,6 roku
Dla gmin, które mają dodatnią nadwyżkę, można oszacować, jak długo spłacałyby cały dług, gdyby przeznaczały na to całą tę kwotę i nie zaciągały nowych zobowiązań. Połowa z nich mieści się poniżej 2,6 rokuN=2162. Powyżej dziesięciu lat jest 343 gminyN=2162.
Czytaj dalej
Dla 110 gminN=2274 tego wskaźnika nie da się policzyć w ogóle, bo ich średnia nadwyżka z trzech ostatnich roczników jest zerowa lub ujemna. Długu nie spłacają natychmiast; nie mają z czego, a dzielenie przez liczbę ujemną dałoby wynik pozornie korzystny.
Szacunek jest orientacyjny. Zakłada, że cała nadwyżka idzie na spłatę, choć w praktyce finansuje też inwestycje, i nie uwzględnia odsetek ani harmonogramu zapadalności rat.
Jak to policzyliśmy
- Rocznik danych
- 2025
- Grupa porównawcza
- wszystkie gminy z kompletem sprawozdań w danym roczniku
- Metoda
- Stan długu bierzemy z ostatniego rocznika, w którym jest w bazie – to wielkość na koniec roku, nie strumień. Lata spłaty to zobowiązania podzielone przez średnią nadwyżkę operacyjną z trzech ostatnich roczników, liczone wyłącznie przy dodatniej średniej. Szereg gmin bez nadwyżki obejmuje pięć roczników, bo tyle sięga sprawozdanie Rb-NDS w bazie; stan zadłużenia jest dostępny krócej.
- Źródła
- sprawozdania Rb-Z (stan zobowiązań) i Rb-NDS (nadwyżka operacyjna) składane do Ministerstwa Finansów
- Wykluczone z obliczeń
- gminy bez wykazanego stanu zobowiązań lub bez danych o liczbie mieszkańców; przy latach spłaty: gminy bez dodatniej średniej nadwyżki operacyjnej – liczone osobno; przy latach spłaty: gminy bez kompletu trzech roczników w oknie uśredniania
Szczegóły źródeł i sposobu liczenia: Metodologia.
Jak cytować
z-dykty.pl, „Czym gminy spłacają swój dług", dane za 2025, https://dev.z-dykty.pl/analizy/zadluzenie-gmin (dostęp: 2026-09-30). Licencja CC BY 4.0.
z-dykty.pl, „<a href="https://dev.z-dykty.pl/analizy/zadluzenie-gmin">Czym gminy spłacają swój dług</a>", dane za 2025 (dostęp: 2026-09-30), licencja <a href="https://creativecommons.org/licenses/by/4.0/deed.pl">CC BY 4.0</a>.Licencja CC BY 4.0. Zasady dla mediów: jak cytować i czego nie ręczymy.
Sprawdź, jak wypada Twoja gmina – zobacz rankingi.