Kilka umów pod progiem, razem nad progiem. Rejestr umów tego nie tłumaczy

Od lipca 2026 każda gmina wpisuje zawarte umowy do rejestru umów prowadzonego przez Ministerstwo Finansów. Po raz pierwszy da się więc przejrzeć w jednym miejscu, z kim gmina podpisała umowę, na co i za ile. Sprawdziliśmy, co ten rejestr mówi o umowach zawieranych tuż pod progiem, od którego zaczyna się obowiązek stosowania Prawa zamówień publicznych.

Próg wynosi 130 000 zł netto. Poniżej tej kwoty zamawiający nie ogłasza postępowania w Biuletynie Zamówień Publicznych i wybiera wykonawcę według własnego regulaminu, zwykle po rozeznaniu rynku. Ustawa zakazuje dzielenia zamówienia na części po to, żeby progu nie osiągnąć (art. 29 ust. 2). Ale to, czy dwie umowy były jednym zamówieniem, rozstrzyga się na podstawie ich przedmiotu, czasu i planu postępowań gminy. Same kwoty tego nie przesądzają.

W rejestrze jest 51 870 umów gmin z rocznika 2026 z podaną kwotą i datą zawarcia. Pogrupowaliśmy je po gminie i wykonawcy, co dało 41 266 par. W każdej parze sprawdziliśmy trzy rzeczy: czy umów jest co najmniej dwie, czy każda z osobna mieści się pod progiem i czy razem go przekraczają. Do tego doszedł warunek przedmiotu: opisy umów muszą mieć wspólne określenie, ale spoza słów, które pojawiają się w co drugiej umowie rejestru. Bez tego warunku firma, która sprząta urząd, odśnieża drogi i kosi trawniki, miałaby trzy umowy pod progiem i sumę nad progiem, choć nie miałoby to nic wspólnego z jednym zamówieniem.

Wszystkie warunki spełnia 128 par. Ma je 117 gmin: w każdym województwie z wyjątkiem jednego, w miastach wojewódzkich i w gminach wiejskich. Składa się na nie 345 umów o wartości 24 245 836 zł łącznie. Najczęściej chodzi o roboty budowlane i remontowe, oświetlenie uliczne, dokumentację projektową z nadzorem inwestorskim i dowóz uczniów. Na figurze niżej każda z tych gmin stoi dwa razy: raz jako największa umowa serii, raz jako suma serii, obie wobec progu. Pod nią lista gmin; każda pozycja prowadzi do znaleziska z kwotami, wykonawcą i wpisami w rejestrze.

Seria umów pod progiem nie jest dowodem podziału zamówienia. W gminie, w której działa jedna firma budowlana, kilka umów z nią w ciągu roku jest rzeczą zwyczajną: remont chodnika w kwietniu i remont drogi w sierpniu to dwa różne zamówienia, nawet jeśli w rejestrze wyglądają podobnie. Zestawienie mówi tylko tyle, że takie umowy w rejestrze są i tak wyglądają ich kwoty.

Ciekawsze jest to, czego z rejestru odczytać się nie da. Po pierwsze, rejestr publikuje jedną kwotę bez oznaczenia, czy to netto, czy brutto, a próg ustawowy jest wyrażony netto. Część serii po odjęciu podatku może progu nie przekraczać, ale nie sposób tego sprawdzić bez sięgnięcia do umowy. Po drugie, rejestr nie podaje trybu wyboru wykonawcy. Gdyby podawał, przy każdej umowie z serii stałoby „zamówienie poniżej progu” albo „postępowanie ustawowe”, i pytanie o sumę odpowiadałoby sobie samo. Po trzecie, nie ma kodu Wspólnego Słownika Zamówień, którym w ogłoszeniach przetargowych oznacza się przedmiot. Bez niego o tym, czy dwie umowy dotyczą tego samego, wnioskujemy ze słów opisu, a te każdy urząd pisze po swojemu.

Te trzy pola istnieją w dokumentach urzędu. Ustala je umowa, regulamin zamówień i plan postępowań. Rejestr powstał po to, żeby mieszkaniec nie musiał o nie pytać, a w tej jednej sprawie nadal musi.

Rejestr zapełnia się od lipca 2026, więc rocznik jest niepełny i liczba serii będzie rosła. Zbieżność przedmiotu liczymy na słowach, nie na kodach, i to jest przybliżenie. Gdy gmina ma więcej niż jedną serię, na jej stronie pokazujemy tę o wyższej sumie, a w liczbach krajowych liczymy wszystkie. Żadna z tych liczb nie mówi, że którakolwiek gmina naruszyła prawo.

Zakres pól rejestru ustala rozporządzenie do art. 34a ustawy o finansach publicznych, więc dopisanie trzech brakujących pól nie wymaga zmiany ustawy.