Irządze
gmina wiejska · pow. zawierciański · woj. śląskie · 2477 mieszk. (▼ 3,3%/5 lat) · dane 2025
Wskaźniki roku
Przy obecnej nadwyżce bieżącej spłata zajęłaby 0,6 roku
Kwoty w cenach bieżących; w nawiasie to samo w cenach 2025, przeliczone wskaźnikiem cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS ↗. Przeliczenie jest nasze, nie pochodzi ze sprawozdań.
Pieniądze
Ile wpływa, ile wypływa i co gminę obciąża
Kondycja finansowa (art. 243)
Spłaty długu z odsetkami pochłaniają 0,4% dochodów bieżących gminy – zapas do limitu: 10,2% p.p. (obciążenie ≤ limit)
Dane 2025. Szacunek wg metodyki art. 243 ustawy o finansach publicznych – liczony z wykonania budżetu, bez ustawowych wyłączeń (m.in. projektów UE). Wartość orientacyjna, nie oficjalny wskaźnik RIO; pełna lista uproszczeń.
Prognoza finansowa (WPF)
Liczby, pod którymi rada gminy podpisała się na przyszłość: ile zainwestuje, jaki dług zostawi. Ministerstwo Finansów publikuje co kwartał zrzut wszystkich prognoz; tu stoi migawka z 30.06.2026.
| Rok | Dochody | Inwestycje | Dług na koniec roku | Spłaty a limitart. 243 ufp | Mieszkańcy | Dochody na mieszkańca |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 2025 wykonanie | 23 582 486 zł | 5 334 744 zł | 1 107 750 zł | 0,0% / 14,8% | 2399 | 9830 zł |
| 2026 prognoza | 31 570 949 zł | 13 413 480 zł | 1 007 750 zł | 1,1% / 7,6% | 2364 | 13 355 zł |
| 2027 prognoza | 20 263 000 zł | 780 000 zł | 907 750 zł | 1,0% / 5,7% | 2330 | 8697 zł |
| 2028 prognoza | 20 724 000 zł | 780 000 zł | 807 750 zł | 0,9% / 5,6% | 2302 | 9003 zł |
| 2029 prognoza | 21 165 000 zł | 770 000 zł | 707 750 zł | 0,9% / 5,4% | 2269 | 9328 zł |
„Spłaty a limit": lewa strona to obciążenie spłatami, prawa to dopuszczalny limit z art. 243; liczby z dokumentu MF, bez własnego rachunku serwisu.
„Mieszkańcy" i „Dochody na mieszkańca": prognoza GUS, scenariusz główny, rok bazowy 2022 – dwie liczby z dwóch różnych dokumentów zestawione obok siebie w tych samych latach, bez wniosku.
Plan ze stycznia a wykonanie roku
| Rok | Inwestycje: plan | Inwestycje: wykonanie | Część planu | Dług: plan → wykonanie |
|---|---|---|---|---|
| 2021plan 30.11.2021 · wykonanie 30.06.2026 | 7 349 536 zł | 5 648 665 zł | 76,9% | 1 807 750 zł → 1 807 750 zł |
| 2022plan 31.01.2022 · wykonanie 30.06.2026 | 8 066 228 zł | 4 130 405 zł | 51,2% | 1 607 750 zł → 1 607 750 zł |
| 2023plan 01.02.2023 · wykonanie 30.06.2026 | 15 684 330 zł | 12 907 965 zł | 82,3% | 1 407 750 zł → 1 407 750 zł |
| 2024plan 31.01.2024 · wykonanie 30.06.2026 | 17 588 878 zł | 5 511 365 zł | 31,3% | 1 207 750 zł → 1 207 750 zł |
| 2025plan 31.01.2025 · wykonanie 30.06.2026 | 15 824 479 zł | 5 334 744 zł | 33,7% | 1 107 750 zł → 1 107 750 zł |
Plan to wydatki majątkowe zapisane w WPF z pierwszej migawki MF danego roku; wykonanie z najnowszej. Poniżej i powyżej planu to symetryczne rozjazdy, nie ocena: przyczyny są w uchwałach zmieniających budżet.
Opinie regionalnej izby obrachunkowej
8 pozytywne · 0 z uwagami · 0 negatywne · 0 bez odczytu – 8 opinii składów orzekających RIO, Irządze, lata 2024–2026.
2026
- Projekt wieloletniej prognozy finansowej · pozytywna
1 gru 2025 · nr 4200.VI.144.2025 VI · uchwała (PDF)
- Prawidłowość planowanej kwoty długu · pozytywna
22 sty 2026 · nr 4200.VI.42.2026 VI · uchwała (PDF)
2025
- Możliwość sfinansowania deficytu (uchwała budżetowa) · pozytywna
14 sty 2025 · nr 4200.VI.21.2025 VI · uchwała (PDF)
- Prawidłowość planowanej kwoty długu · pozytywna
14 sty 2025 · nr 4200.VI.15.2025 VI · uchwała (PDF)
- Sprawozdanie z wykonania budżetu · pozytywna
14 kwi 2026 · nr 4200.VI.69.2026 VI · uchwała (PDF)
- Wniosek komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium · pozytywna
19 maj 2026 · nr 4200.VI.97.2026 VI · uchwała (PDF)
2024
- Sprawozdanie z wykonania budżetu · pozytywna
10 kwi 2025 · nr 4200.VI.50.2025 VI · uchwała (PDF)
- Wniosek komisji rewizyjnej w sprawie absolutorium · pozytywna
3 cze 2025 · nr 4200.VI.91.2025 VI · uchwała (PDF)
Źródło: BIP RIO w Katowicach. Jak czytamy te opinie.
Skąd wpływa
W 2025 do budżetu wpłynęło 23 582 486 zł.
- Udział w PIT24,2%5 711 004 zł
- Subwencja ogólna19,9%4 682 703 zł
- Dotacje22,8%5 378 565 zł
- Dochody własne i pozostałe33,1%7 810 213 zł
Segmenty domykają dochody ogółem co do złotówki – „dochody własne i pozostałe" liczymy odejmowaniem, a nie z osobnego wskaźnika GUS, który definiuje je inaczej i nie zsumowałby się z resztą.
Kwoty naliczone przez MF
naliczone przez MF (plan algorytmu) na rok 2026, plik z 22.10.2025.
Potrzeby finansowe ogółem: 9 660 304 zł
- Potrzeby wyrównawcze1 848 127 zł
- Potrzeby ekologiczne32 954 zł
- Potrzeby rozwojowe606 062 zł
- Potrzeby oświatowe4 266 962 zł
- Potrzeby uzupełniające2 906 199 zł
Korekta z tytułu zamożności
0 zł
0 zł – gmina nie płaci korekty z tytułu zamożności w 2026 r.
Subwencja należna
5 144 850 zł
naliczone przez MF (plan algorytmu) na rok 2026, plik z 22.10.2025
PIT należny
6 543 187 zł
naliczone przez MF (plan algorytmu) na rok 2026, plik z 22.10.2025
CIT należny
22 318 zł
naliczone przez MF (plan algorytmu) na rok 2026, plik z 22.10.2025
Indywidualny wskaźnik zamożności
4023 zł/os.
naliczone przez MF (plan algorytmu) na rok 2026, plik z 22.10.2025
Korekta z tytułu zamożności pomniejsza kwoty należne gminom o wysokich dochodach podatkowych na mieszkańca (art. 32 ustawy o dochodach JST).
Dochody podatników PIT (2025 r.): 88 797 757 zł (35 849 zł na mieszkańca)
To dochody mieszkańców gminy wykazane w zeznaniach PIT, podstawa naliczenia udziału – nie dochód budżetu gminy.
Janosikowe i korekta z tytułu zamożności
Od 2025 r. obowiązuje nowa ustawa o dochodach JST: wpłata do budżetu państwa („janosikowe") zniknęła, a jej miejsce zajęła korekta z tytułu zamożności. To dwie różne instytucje – szereg nie jest ciągły.
- 20250 złkorekta MF
- 20260 złkorekta MF
Na co idzie budżet
- Oświata i wychowanie27,9% · 6 546 123 zł
- Pozostałe działy25,1% · 5 887 484 zł
- Administracja publiczna16,8% · 3 947 242 zł
- Pomoc społeczna12,3% · 2 893 330 zł
- Rodzina (świadczenia rodzinne, żłobki)10,5% · 2 451 704 zł
- Gospodarka komunalna i środowisko4,4% · 1 034 821 zł
- Transport i drogi3,0% · 693 318 zł
Ile gmina dokłada do szkół
2 913 858 złponad subwencję, czyli 1174 zł na mieszkańca
- Koszt oświaty
- 6 038 704 zł
- Subwencja z budżetu państwa
- − 3 124 846 zł
- Zostaje gminie do pokrycia
- 2 913 858 zł
Subwencja pokrywa 51,7% kosztu oświaty w 2024 roku. Rocznik bywa starszy niż reszta tego rozdziału: od 2025 Ministerstwo Finansów nie rozdziela już części oświatowej subwencji ogólnej, więc dla nowszych lat tej różnicy nie da się policzyć i sekcja pokazuje wtedy brak danych, nie zero.
Ile pochłania samo funkcjonowanie
Z 3 947 242 zł przeznaczonych na administrację 3 469 956 zł da się przypisać do trzech konkretnych pozycji.
- Utrzymanie urzędu
- 1334 złna mieszkańca · 3 303 165 zł rocznie · pensje, biuro, obsługa
- Promocja gminy
- 6 złna mieszkańca · 15 956 zł rocznie · gazetka, strona, wydarzenia
- Rada gminy
- 61 złna mieszkańca · 150 835 zł rocznie · diety radnych, obsługa sesji
Koszty stałe nie skalują się z liczbą mieszkańców: urząd gminy liczącej dwa tysiące ludzi potrzebuje sekretarza i skarbnika tak samo jak stutysięczne miasto, więc w przeliczeniu na osobę wychodzi tam drożej. To fakt o arytmetyce, nie o gospodarności. Trzy pozycje to część działu, nie całe jego rozbicie – dlatego nie ma tu paska udziałów.
Irządze w rankingach krajowych
Pozycja na tle gmin w Polsce, dla których są dane, licząc od najniższej wartości.
- Dług na mieszkańca447 zł603. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższy dług na mieszkańca
- Wydatki na mieszkańca9469 zł1557. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższe wydatki na mieszkańca
- Dochody na mieszkańca9521 zł1533. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższe dochody na mieszkańca
- Samodzielność finansowa46,3%709. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższa samodzielność finansowa
- Udział inwestycji w budżecie22,8%1129. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższy udział inwestycji
- Środki z UE na mieszkańca113 zł693. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższe środki z UE na mieszkańca
- Saldo migracji-61432. z 2479 w 2025 r. – 1. = największy odpływ (ujemne saldo)
- Utrzymanie urzędu na mieszkańca1334 zł2309. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższy koszt urzędu na mieszkańca
- Wydatki na promocję gminy na mieszkańca6 zł473. z 2420 w 2025 r. – 1. = najniższe wydatki na promocję na mieszkańca
- Koszt rady gminy na mieszkańca61 zł2283. z 2479 w 2025 r. – 1. = najniższy koszt rady na mieszkańca
Rankingi budżetowe tej gminy:
- Nadwyżka operacyjna na mieszkańca – ranking gmin
- Wynik budżetu na mieszkańca – ranking gmin
- Wydatki: administracja publiczna / mieszk. – ranking gmin
- Wydatki: oświata i wychowanie / mieszk. – ranking gmin
- Wydatki: transport i łączność / mieszk. – ranking gmin
- Wydatki: gospodarka komunalna i ochrona środowiska / mieszk. – ranking gmin
- Wydatki: kultura i ochrona dziedzictwa narodowego / mieszk. – ranking gmin
- Wydatki: kultura fizyczna / mieszk. – ranking gmin
Osadź pozycję w rankingu
Wklej kod na swojej stronie – ramka pokaże aktualne liczby, a odnośnik pod nią prowadzi do źródła (licencja CC BY 4.0).
Odstępstwa w tym rozdziale
Wartości z rejestrów publicznych, które odbiegają od jednostek podobnej wielkości i typu albo od terminu zapisanego w przepisie. Każde zestawienie podaje grupę porównawczą, liczność próby i rocznik.
Odstępstwo od typowej wartości nie jest nieprawidłowością i najczęściej ma zwyczajne wytłumaczenie: inwestycję rozliczoną w jednym roku, jednego dostawcę na lokalnym rynku, dotację przyznaną w trakcie roku. Zestawienia nie oceniają decyzji ani osób. Działa to też w drugą stronę: rozdział bez zestawienia nie znaczy, że nic nie odbiega – znaczy, że detektory, które mamy, na danych, które mamy, niczego nie wskazały. Jak to mierzymy.
Fakty bez opinii – interpretacja należy do Ciebie. Skąd pochodzą dane? → Ta karta maszynowo: JSON ↗ (otwarte dane)